กฎหมายทำแท้งไทย พ.ศ. 2564 เกิดจากคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่ 4/2563 ซึ่งชี้ว่ากฎหมายเดิมขัดต่อสิทธิในเนื้อตัวร่างกายของหญิงตามรัฐธรรมนูญ กฎหมายฉบับใหม่อนุญาตให้ยุติการตั้งครรภ์ได้โดยไม่มีเงื่อนไขภายใน 12 สัปดาห์ และสามารถยุติได้ถึง 20 สัปดาห์หลังรับคำปรึกษาทางเลือก กฎหมายนี้มีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 7 กุมภาพันธ์ 2564 และปรับปรุงโดยประกาศกระทรวงสาธารณสุข พ.ศ. 2565
กฎหมายยุติการตั้งครรภ์ในไทยปัจจุบันเป็นอย่างไร
พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ 28) พ.ศ. 2564 เป็นกฎหมายที่ปฏิรูปการยุติการตั้งครรภ์ในประเทศไทยอย่างสำคัญ กฎหมายนี้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 6 กุมภาพันธ์ 2564 และมีผลบังคับใช้ในวันถัดไป
ที่มาของกฎหมายฉบับนี้เกิดจากคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่ 4/2563 เมื่อวันที่ 19 กุมภาพันธ์ 2563 ซึ่งศาลตัดสินว่ามาตรา 301 เดิมที่ลงโทษหญิงที่ทำให้ตนเองแท้งนั้นขัดต่อมาตรา 28 วรรค 1 ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560 ที่คุ้มครองสิทธิในชีวิตและเนื้อตัวร่างกาย ศาลกำหนดให้รัฐสภาต้องแก้ไขกฎหมายภายใน 360 วัน
สภาผู้แทนราษฎรผ่านร่างกฎหมายเมื่อวันที่ 20 มกราคม 2564 ด้วยคะแนน 276 ต่อ 54 เสียง และวุฒิสภาผ่านเมื่อวันที่ 25 มกราคม 2564 ด้วยคะแนน 166 ต่อ 7 เสียง กฎหมายฉบับนี้ยกเลิกโทษอาญาสำหรับหญิงที่ยุติการตั้งครรภ์ภายในกรอบที่กฎหมายกำหนด และเปิดช่องทางให้สามารถเข้าถึงบริการทางการแพทย์ได้อย่างถูกกฎหมายและปลอดภัย
ในปี พ.ศ. 2565 กระทรวงสาธารณสุขได้ออกประกาศเรื่อง การตรวจและรับคำปรึกษาทางเลือก ซึ่งขยายระยะเวลาให้ยุติการตั้งครรภ์ได้ถึง 20 สัปดาห์หลังรับคำปรึกษาจากทีมแพทย์ ทำให้กฎหมายมีความยืดหยุ่นมากขึ้นและสอดคล้องกับหลักสิทธิมนุษยชนสากล
เงื่อนไขตามอายุครรภ์ 3 ช่วง
กฎหมายทำแท้งไทย พ.ศ. 2564 แบ่งเงื่อนไขตามอายุครรภ์เป็น 3 ช่วงหลัก โดยแต่ละช่วงมีข้อกำหนดที่แตกต่างกัน
ช่วงที่ 1: อายุครรภ์ไม่เกิน 12 สัปดาห์
หญิงตั้งครรภ์สามารถยุติการตั้งครรภ์ได้โดยไม่มีเงื่อนไข ไม่จำเป็นต้องให้เหตุผล ไม่ต้องมีใบรับรองแพทย์พิเศษใดๆ และไม่ต้องแจ้งความกรณีถูกล่วงละเมิด การยุติการตั้งครรภ์จะต้องทำโดยแพทย์ที่มีใบอนุญาตในสถานพยาบาลที่ได้รับอนุญาตเท่านั้น
ช่วงที่ 2: อายุครรภ์ 12–20 สัปดาห์
หญิงตั้งครรภ์สามารถยุติการตั้งครรภ์ได้หลังผ่านกระบวนการตรวจและรับคำปรึกษาทางเลือก ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข พ.ศ. 2565 การปรึกษานี้ไม่ได้มีวัตถุประสงค์เพื่อบังคับหรือห้ามปราม แต่เพื่อให้ข้อมูลที่ครบถ้วนเกี่ยวกับทางเลือกต่างๆ สิทธิประโยชน์ที่มี และความเสี่ยงทางการแพทย์ เพื่อให้หญิงตั้งครรภ์สามารถตัดสินใจอย่างมีข้อมูล
ช่วงที่ 3: อายุครรภ์เกิน 20 สัปดาห์
การยุติการตั้งครรภ์สามารถทำได้เฉพาะในกรณีต่อไปนี้เท่านั้น:
- การตั้งครรภ์ต่อไปจะเป็นอันตรายต่อสุขภาพร่างกายหรือจิตใจของหญิงตั้งครรภ์ หรืออาจทำให้เสียชีวิต
- ทารกในครรภ์มีความพิการรุนแรงที่ตรวจพบได้ทางการแพทย์
- การตั้งครรภ์เป็นผลมาจากการถูกกระทำความผิดฐานข่มขืน หรือฐานอนาจารโดยใช้กำลังประทุษร้าย
กรณีเหล่านี้ต้องมีใบรับรองแพทย์หรือเอกสารรับรองจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และต้องดำเนินการโดยแพทย์ในสถานพยาบาลที่มีมาตรฐานเท่านั้น
สิทธิ์ของคุณที่กฎหมายรับรอง
กฎหมายทำแท้งไทย พ.ศ. 2564 รับรองสิทธิ์สำคัญหลายประการสำหรับหญิงตั้งครรภ์ที่ต้องการยุติการตั้งครรภ์
สิทธิ์ในการตัดสินใจเหนือร่างกายตนเอง
กฎหมายรับรองว่าหญิงตั้งครรภ์มีสิทธิ์ในการตัดสินใจเกี่ยวกับร่างกายและการตั้งครรภ์ของตนเอง โดยเฉพาะอย่างยิ่งภายในอายุครรภ์ 12 สัปดาห์แรก ไม่มีใครสามารถบังคับให้คุณตั้งครรภ์ต่อหรือยุติการตั้งครรภ์โดยไม่ได้รับความยินยอม
สิทธิ์ในการเข้าถึงบริการทางการแพทย์ที่ปลอดภัย
คุณมีสิทธิ์เข้าถึงบริการยุติการตั้งครรภ์ที่ถูกต้องตามกฎหมาย ปลอดภัย และมีมาตรฐานทางการแพทย์ โดยไม่ถูกตีตรา เลือกปฏิบัติ หรือได้รับข้อมูลที่ผิด
สิทธิ์ในความเป็นส่วนตัวและความลับทางการแพทย์
ข้อมูลส่วนตัวและประวัติการรักษาของคุณได้รับการคุ้มครองตามกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (PDPA) และจรรยาบรรณแพทย์ ไม่มีใครสามารถเปิดเผยข้อมูลของคุณโดยไม่ได้รับอนุญาต
สิทธิ์ในการรับคำปรึกษาและข้อมูลที่ถูกต้อง
คุณมีสิทธิ์รับคำปรึกษาจากทีมแพทย์และบุคลากรสาธารณสุขที่ได้รับการฝึกอบรม โดยได้รับข้อมูลที่ถูกต้อง ครบถ้วน เป็นกลาง ไม่ถูกชี้นำหรือบังคับ
สิทธิ์สำหรับผู้เยาว์
หญิงตั้งครรภ์ที่มีอายุต่ำกว่า 18 ปีมีสิทธิ์เข้าถึงบริการยุติการตั้งครรภ์เช่นเดียวกับผู้ใหญ่ แม้ว่าในทางปฏิบัติสถานพยาบาลบางแห่งอาจขอให้ผู้ปกครองมาร่วมรับทราบข้อมูล แต่กฎหมายไม่ได้กำหนดให้ต้องได้รับความยินยอมจากผู้ปกครองในทุกกรณี โดยเฉพาะกรณีที่อายุครรภ์ไม่เกิน 12 สัปดาห์
วิธีเข้าถึงบริการที่ถูกกฎหมาย
การเข้าถึงบริการยุติการตั้งครรภ์ที่ถูกกฎหมายและปลอดภัยในประเทศไทยสามารถทำได้หลายช่องทาง
เครือข่าย RSA (Reproductive Health Services Alliance)
เครือข่าย RSA เป็นโครงการของกรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข ที่จัดตั้งขึ้นเพื่อให้บริการสุขภาพการเจริญพันธุ์ รวมถึงการยุติการตั้งครรภ์ที่ถูกกฎหมาย สถานพยาบาลในเครือข่าย RSA ได้รับการฝึกอบรมและมีมาตรฐานการให้บริการที่เป็นมิตร ไม่ตัดสิน และปลอดภัย คุณสามารถค้นหาสถานพยาบาลในเครือข่ายได้ที่เว็บไซต์ rsathai.org
โรงพยาบาลของรัฐและเอกชน
โรงพยาบาลของรัฐส่วนใหญ่ให้บริการยุติการตั้งครรภ์ตามกฎหมาย โดยคุณสามารถใช้สิทธิ์บัตรทองหรือประกันสังคมในบางกรณี (โดยเฉพาะกรณีเสี่ยงต่อสุขภาพหรือถูกล่วงละเมิน) โรงพยาบาลเอกชนบางแห่งก็ให้บริการเช่นกัน แต่ค่าใช้จ่ายอาจสูงกว่า โดยทั่วไปค่าใช้จ่ายอยู่ระหว่าง 3,000–15,000 บาท ขึ้นกับอายุครรภ์และวิธีการ
สายด่วนกรมอนามัย 1663
หากคุณต้องการข้อมูล คำปรึกษา หรือการแนะนำสถานพยาบาลที่ให้บริการในพื้นที่ของคุณ สามารถโทรติดต่อสายด่วนกรมอนามัย 1663 ได้ตลอด 24 ชั่วโมง บริการนี้ให้คำปรึกษาโดยบุคลากรสาธารณสุขที่ผ่านการฝึกอบรม และเป็นความลับ
ขั้นตอนทั่วไป
- ติดต่อสถานพยาบาลหรือโทร 1663 เพื่อนัดหมาย
- พบแพทย์เพื่อประเมินอายุครรภ์และสุขภาพทั่วไป
- รับคำปรึกษาเกี่ยวกับทางเลือก วิธีการ และความเสี่ยง (กรณีอายุครรภ์ 12–20 สัปดาห์)
- ทำหัตถการหรือรับยาตามคำแนะนำของแพทย์
- นัดติดตามผลหลังหัตถการ 1–2 สัปดาห์
สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง
ห้ามซื้อยาทำแท้งทางออนไลน์หรือจากแหล่งที่ไม่ผ่านแพทย์ การใช้ยาโดยไม่มีการควบคุมทางการแพทย์อาจเสี่ยงต่อการมีเลือดออกมากจนเสียชีวิต การติดเชื้อ หรือการที่การตั้งครรภ์ไม่สิ้นสุดสมบูรณ์ ซึ่งต้องผ่าตัดเพิ่มเติม
คำถามที่พบบ่อย
ทำแท้งในประเทศไทยผิดกฎหมายหรือไม่?
ไม่ผิดกฎหมาย หากดำเนินการภายในกรอบที่พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ 28) พ.ศ. 2564 กำหนด กล่าวคือ ภายในอายุครรภ์ 12 สัปดาห์สามารถยุติได้โดยไม่มีเงื่อนไข ระหว่าง 12–20 สัปดาห์สามารถยุติได้หลังรับคำปรึกษา และเกิน 20 สัปดาห์เฉพาะกรณีเสี่ยงต่อชีวิตแม่ ทารกพิการรุนแรง หรือถูกล่วงละเมิน ทั้งนี้ต้องทำโดยแพทย์ที่มีใบอนุญาตในสถานพยาบาลที่ได้รับอนุญาตเท่านั้น การทำแท้งนอกกรอบเหล่านี้ยังคงผิดกฎหมายและมีโทษทางอาญา
อายุครรภ์เท่าไหร่ถึงจะทำแท้งได้ถูกกฎหมายโดยไม่ต้องให้เหตุผล?
หญิงตั้งครรภ์สามารถยุติการตั้งครรภ์ได้โดยไม่ต้องให้เหตุผลใดๆ เลยภายในอายุครรภ์ไม่เกิน 12 สัปดาห์ (นับจากวันแรกของรอบประจำเดือนครั้งสุดท้าย) ไม่จำเป็นต้องมีใบรับรองแพทย์พิเศษ ไม่ต้องแจ้งความ และไม่ต้องขออนุญาตจากใครก่อนตัดสินใจ เพียงแต่ต้องดำเนินการโดยแพทย์ที่มีใบอนุญาตในสถานพยาบาลที่ถูกต้องเท่านั้น หลัง 12 สัปดาห์แต่ไม่เกิน 20 สัปดาห์ต้องผ่านกระบวนการรับคำปรึกษาทางเลือกก่อน
ทำแท้งที่ไหนได้บ้างและมีค่าใช้จ่ายเท่าไหร่?
คุณสามารถเข้าถึงบริการยุติการตั้งครรภ์ได้ที่สถานพยาบาลในเครือข่าย RSA ของกรมอนามัย โรงพยาบาลรัฐ และโรงพยาบาลเอกชนบางแห่ง ค่าใช้จ่ายโดยทั่วไปอยู่ระหว่าง 3,000–15,000 บาท ขึ้นกับอายุครรภ์และวิธีการ (ยาหรือหัตถการ) ในบางกรณี เช่น การตั้งครรภ์จากการถูกล่วงละเมิน หรือมีความเสี่ยงต่อสุขภาพ อาจสามารถใช้สิทธิ์บัตรทองหรือประกันสังคมได้ คุณสามารถสอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่สายด่วน 1663 หรือที่สถานพยาบาลโดยตรง
ใช้สิทธิบัตรทองหรือประกันสังคมทำแท้งได้ไหม?
สามารถใช้สิทธิ์ได้ในกรณีที่มีเหตุผลทางการแพทย์ เช่น การตั้งครรภ์เป็นอันตรายต่อสุขภาพของแม่ ทารกในครรภ์มีความพิการรุนแรง หรือเป็นผลมาจากการถูกล่วงละเมินทางเพศ ในกรณีเหล่านี้ บัตรทองและประกันสังคมสามารถใช้ครอบคลุมค่าใช้จ่ายได้ ส่วนกรณีทั่วไปที่เป็นการตัดสินใจส่วนบุคคลโดยไม่มีเหตุผลทางการแพทย์พิเศษ อาจต้องชำระค่าใช้จ่ายเอง ควรสอบถามกับสถานพยาบาลที่ให้บริการโดยตรงเพื่อความชัดเจน
หากอายุครรภ์เกิน 12 สัปดาห์ยังทำแท้งได้หรือไม่?
ได้ หากอายุครรภ์อยู่ระหว่าง 12–20 สัปดาห์ คุณสามารถยุติการตั้งครรภ์ได้หลังผ่านกระบวนการตรวจและรับคำปรึกษาทางเลือกตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข พ.ศ. 2565 การปรึกษานี้มีจุดประสงค์เพื่อให้คุณได้รับข้อมูลที่ครบถ้วนเกี่ยวกับทางเลือก สิทธิประโยชน์ และความเสี่ยงทางการแพทย์ ไม่ใช่การบังคับหรือขัดขวาง หากอายุครรภ์เกิน 20 สัปดาห์ จะสามารถยุติได้เฉพาะกรณีเสี่ยงต่อชีวิตแม่ ทารกพิการรุนแรง หรือตั้งครรภ์จากการถูกล่วงละเมิน โดยต้องมีใบรับรองแพทย์หรือเอกสารประกอบ
ต้องมีใบแจ้งความกรณีถูกข่มขืนหรือไม่ถึงจะทำแท้งได้?
ไม่จำเป็นต้องมีใบแจ้งความหากอายุครรภ์ไม่เกิน 12 สัปดาห์ เพราะในช่วงนี้หญิงตั้งครรภ์สามารถยุติการตั้งครรภ์ได้โดยไม่ต้องให้เหตุผลใดๆ อย่างไรก็ตาม หากอายุครรภ์เกิน 20 สัปดาห์และต้องการยุติการตั้งครรภ์โดยอ้างว่าเป็นผลจากการถูกล่วงละเมิน กฎหมายอาจกำหนดให้มีเอกสารรับรองจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น ใบแจ้งความหรือหนังสือรับรองจากนักสังคมสงเคราะห์ แต่ในทางปฏิบัติแพทย์และสถานพยาบาลจะพิจารณาเป็นรายกรณีและให้คำปรึกษาเพื่อช่วยเหลือคุณในการเข้าถึงบริการที่เหมาะสม
โทษของการทำแท้งเถื่อนคืออะไร?
การยุติการตั้งครรภ์นอกกรอบที่กฎหมายกำหนด เช่น ทำโดยบุคคลที่ไม่ใช่แพทย์ ทำในสถานที่ที่ไม่ได้รับอนุญาต หรือยุติการตั้งครรภ์หลังอายุครรภ์เกิน 20 สัปดาห์โดยไม่มีเหตุผลตามกฎหมาย ยังคงเป็นความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา ผู้ทำการอาจถูกดำเนินคดีและมีโทษจำคุกหรือปรับตามที่กฎหมายกำหนด นอกจากนี้ยังมีความเสี่ยงต่อสุขภาพสูงมาก เช่น เลือดออกมาก การติดเชื้อ การบาดเจ็บที่อวัยวะภายใน และอาจเสียชีวิตได้ ดังนั้นควรเข้าถึงบริการที่ถูกกฎหมายและปลอดภัยเท่านั้น
วัยรุ่นอายุต่ำกว่า 18 ปีสามารถทำแท้งได้หรือไม่?
ได้ กฎหมายไม่ได้กำหนดข้อจำกัดเรื่องอายุสำหรับการยุติการตั้งครรภ์ หญิงตั้งครรภ์ที่มีอายุต่ำกว่า 18 ปีมีสิทธิ์เข้าถึงบริการเช่นเดียวกับผู้ใหญ่ โดยเฉพาะในกรณีที่อายุครรภ์ไม่เกิน 12 สัปดาห์ ไม่จำเป็นต้องได้รับความยินยอมจากผู้ปกครอง อย่างไรก็ตาม ในทางปฏิบัติ สถานพยาบาลบางแห่งอาจขอให้ผู้ปกครองมาร่วมรับทราบข้อมูลเพื่อประโยชน์ในการดูแลสุขภาพหลังหัตถการ หากคุณอายุต่ำกว่า 18 ปีและไม่สามารถปรึกษาผู้ปกครองได้ คุณสามารถโทรปรึกษาสายด่วน 1663 เพื่อขอคำแนะนำและการช่วยเหลือ
แหล่งข้อมูลอ้างอิง
- พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ 28) พ.ศ. 2564
- ประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง การตรวจและรับคำปรึกษาทางเลือก พ.ศ. 2565
- เครือข่าย RSA กรมอนามัย — rsathai.org
- สายด่วนกรมอนามัย 1663
